Bir serbest çalışan veya yüklenici sözleşmesinde neler yer alır?

Çoğunlukla ad. Bir serbest çalışan sözleşmesi ve bir bağımsız yüklenici sözleşmesi, ikisi de bir kişinin veya küçük bir işletmenin, bir müşterinin çalışanı olmadan onun için iş yapmasını tarif eder.

Adlandırma piyasayı izleme eğilimindedir:

• Birleşik Krallık. Yaratıcı işler için “freelance contract” veya “contract for services” yaygındır.
• ABD. “Independent contractor agreement” olağan terimdir ve çoğu ABD’li müşterinin gönderdiği budur.
• Mesleki danışmanlık. İş, bir teslimat değil de tavsiye veya uzmanlık olduğunda “danışmanlık sözleşmesi”.

Altta yatan yapı benzerdir: kim, ne, ne zaman, ne kadar, sonucun kime ait olduğu ve nasıl sona erdiği.

Seçmenin hızlı bir yolu:

• Net bir teslimatı olan tek bir proje. Serbest çalışan sözleşmesi veya mevcut bir hizmet sözleşmesi altında bir iş tanımı (SOW).
• Her ay sürekli kapasite. Aylık ücret avansı (retainer).
• Bir yükleniciyi işe alan ABD’li bir müşteri. Bağımsız yüklenici sözleşmesi.
• Tavsiye, strateji veya denetimler. Danışmanlık sözleşmesi.
• Bir müşteri işinin bir kısmını başka birine devrediyorsunuz. Genellikle kendi müşteri sözleşmenizdeki şartları yansıtan alt yüklenici sözleşmesi.
• Bir web sitesi. Barındırma, teslim ve yayın ekleyen web sitesi geliştirme.
• Fotoğrafçılık veya içerik. Kullanım haklarının işin çoğunu yaptığı fotoğraf lisansı veya influencer sözleşmesi.

Hem serbest çalışan tutan hem de müşteriler için çalışan stüdyolar çoğunlukla bir projede üç belgeyle karşılaşır: müşteriyle bir hizmet sözleşmesi, iş için bir iş tanımı (SOW) ve her serbest çalışanla bir alt yüklenici sözleşmesi. Hizalanması en önemli şartlar tarihler, mülkiyet ve gizliliktir. Stüdyo müşteriye tam mülkiyet vaat ediyorsa, genellikle her serbest çalışandan da aynısını almalıdır; aksi halde sahip olmadığı bir şeyi vaat ediyordur.

Önce müşteriyle üzerinde uzlaşılacak kısa bir liste:

1. Teslimatlar. Numaralı bir liste, neyin hariç tutulduğuyla birlikte.
2. Revizyonlar. Kaç tur ve bir turun ne olduğu.
3. Takvim. Başlangıç tarihi, aşamalar, teslim tarihi ve işi yolunda tutmak için müşterinin neyi sağladığı.
4. Ücret ve model. Sabit, günlük ücret veya aylık ücret avansı. Masraflar dahil ya da ayrıca faturalandırılır.
5. Ödeme takvimi. Ön ödeme, aşamalar, ödeme için gün sayısı.
6. Mülkiyet. Tüm hakların devri veya adı konmuş kullanımlar için bir lisans.
7. Portföy kullanımı. Serbest çalışanın işi gösterip gösteremeyeceği ve ne zaman.
8. İptal. İhbar ve yapılan iş için neyin ödeneceği. İlgiliyse bir fesih bedeli (kill fee)iptal bedeliİptal bedeli, bir müşteri bir projeyi bitmeden iptal ettiğinde bir yaratıcıya veya tedarikçiye ödenmesi gereken ödemedir.Sözlükte daha fazlası.
9. Uygulanacak hukuk. Sözleşmeyi hangi hukukun okuduğu. Genellikle taraflar bunu kararlaştırır; birini önermiyoruz.

Lex, işi anlattığınızda bulduğu boşlukları sorar, böylece taslak bunlar doldurulmuş olarak gelir.

Kapsam kayması nadiren tek büyük bir istektir. Her biri kendi başına makul on küçük istektir. Sözleşme her birini görünür kılabilir.

• Teslimatları sayılabilir şeyler olarak yazın. “Ana sayfa tasarımı” değil, “Üç ana sayfa konsepti”.
• Revizyonları sayın. “Teslimat başına iki tur birleştirilmiş geri bildirim.”
• Kapsam dışı kalemleri adlandırın. Metin yazarlığı, stok lisansları, barındırma, çeviriler.
• Bir değişiklik süreci belirleyin. Yeni işler için teklif verilir ve iki tarafın imzaladığı kısa bir yazılı değişiklikle eklenir.

Örnek

Ek 1’de tanımlanmayan işler kapsam dışıdır. Serbest Çalışan, her ek iş için yazılı teklif verir ve iş, Müşteri teklifi yazılı olarak kabul ettikten sonra başlar.

Sade Türkçe ile: fazladan her şeyin kendi teklifi olur ve teklif kabul edilene kadar fazladan hiçbir şey başlamaz.

Değişiklik süreci ancak kullanılırsa işe yarar. Çoğu iş için iki tarafın imzaladığı kısa bir yazılı not (“Dördüncü bir açılış sayfası ekleniyor, 600 GBP, 14 Kasım’a kadar teslim”) yeterlidir. Küçük stüdyolar çoğu zaman proje üzerinde sürekli bir değişiklik günlüğü tutar; böylece son fatura müşterinin gerçekte istediğiyle eşleşir ve kimsenin onu sohbet geçmişinden yeniden oluşturması gerekmez.

Yaygın kalıplar:

• Ön ödeme ve bakiye. %30 ila %50 peşin, kalanı teslimde. Yeni müşteriler için yaygın.
• AşamalaraşamaAşama (milestone), bir projede genellikle bir teslimata ve bir ödemeye bağlanan tanımlı bir noktadır.Sözlükte daha fazlası. Konseptler, geliştirme ve yayın gibi her aşamada ödeme.
• Aylık peşin. Bir aylık ücret avansı (retainer)retainerRetainer, müşterinin belirli bir süreyi veya bir tedarikçiye sürekli erişimi güvence altına almak için düzenli bir ücret ödediği düzenlemedir.Sözlükte daha fazlası için.
• Aylık sonradan. Günlük ücretli işler için, bir puantaj tablosundan.

Ödeme için gün sayısı genellikle 7, 14 veya 30’dur. Net 30, net 14, tahsilde kısaltmaları ve sürenin ne zaman başladığını kapsar.

Birleşik Krallık’ta işletmeler arası borçlar için yasal gecikme faizi, Late Payment of Commercial Debts (Interest) Act 1998 uyarınca kararla belirlenir ve gov.uk oranı %8 artı Bank of England baz faiz oranı olarak belirtir (Late Payment of Commercial Debts (Interest) Act 1998, s.6; gov.uk rehberi). ABD kuralları eyalete göre değişir ve burada doğrulama bekliyor.

Bir fatura gecikirse işi durdurma hakkı yaygındır ve günlük hayatta çoğu zaman faizden daha yararlıdır.

Buna sözleşme karar verir ve iki ana model vardır:

• Devir. Serbest çalışan, hakların mülkiyetini müşteriye devreder. Genellikle tam ödemeye bağlıdır; böylece mülkiyet son fatura ödendiğinde geçer. Bkz. fikri mülkiyet devri maddesi.
• Lisans. Serbest çalışan mülkiyeti elinde tutar ve müşteriye işi adı konmuş biçimlerde, adı konmuş bir süre veya bölge için kullanma izni verir. Fotoğrafçılıkta ve illüstrasyonda yaygındır.

Her iki durumda da yazmaya değer noktalar:

• Önceden var olan materyal. Serbest çalışanın zaten sahip olduğu kod kütüphaneleri, şablonlar, yazı tipleri veya ön ayarlar. Bunlar genellikle devredilmez, lisanslanır.
• Üçüncü taraf materyali. Stok görseller ve yazı tipleri kendi lisanslarını taşır.
• Portföy hakları. İşi gösterme izni; bazen bir yayın tarihinden sonra.

Örnek

Tam ödemede Serbest Çalışan, Teslimatlardaki tüm hakları Müşteriye devreder; Serbest Çalışan’ın, Teslimatların bir parçası olarak kullanılmak üzere Müşteriye lisansladığı önceden var olan materyalleri hariç.

Çoğu serbest çalışan ve yüklenici sözleşmesi sorumluluğu, genellikle sözleşme kapsamındaNDANDA, tarafların birinin ya da ikisinin paylaşılan bilgileri gizli tutmayı kabul ettiği sözleşmedir.Sözlükte daha fazlası ödenen ücretlerle veya bunların bir katıyla sınırlar. Müşteriler bazen gizliliğin ihlali veya bir fikri mülkiyet tazminatı gibi bazı şeylerin üst sınırın dışında kalmasını ister.

İngiltere ve Galler’de bir taban vardır. İhmalin yol açtığı ölüm veya kişisel yaralanma sorumluluğu bir sözleşme hükmüyle hariç tutulamaz veya sınırlandırılamaz; diğer ihmal sorumlulukları ise yalnızca hükmün makul olduğu ölçüde sınırlandırılabilir (Unfair Contract Terms Act 1977, s.2). Sorumluluğun sınırlandırılması maddesi sayfasında örnek ifadeler bulunur.

Birçok serbest çalışan ayrıca kâr kaybı gibi dolaylı zararları hariç tutar ve üst sınırın karşılıklı olmasını ister.

Üç yol yaygındır:

• Tamamlanma. İş teslim edilir, kabul edilir ve ödenir.
• İhbar. Taraflardan biri, proje işleri için çoğunlukla 7 ila 30 gün olan belirli bir ihbarla sona erdirebilir.
• İhlal. Diğer taraf ciddi bir ihlalde bulunur ve belirli bir süre içinde gidermezse, bir taraf sözleşmeyi hemen sona erdirebilir.

En önemli olan, o noktada paraya ve işe ne olduğudur:

• Bugüne kadar yapılan iş ödenir; çoğu zaman orantılı olarak veya aşama bazında.
• Müşteri iptal ederse bir fesih bedeli (kill fee) uygulanabilir.
• Mülkiyet genellikle yalnızca ödemesi yapılmış iş için geçer.
• Gizlilik, sona erdikten sonra da devam eder.

İngiltere ve Galler’de basit bir sözleşmeye dayalı dava, dava sebebinin doğduğu andan itibaren altı yıl sonra açılamaz (Limitation Act 1980, s.5); bu, imzalı kopyayı saklamanın nedenlerinden biridir. Fesih maddesi sayfasında daha fazla ayrıntı bulunur.

İstihdam ve vergi statüsü, sözleşmenin dışındaki kurallarla belirlenir ve ülkeye ve ABD eyaletine göre farklılık gösterir. Birleşik Krallık’ın bordro dışı (off-payroll) kuralları ve ABD eyalet testleri örnektir. Bu kuralları henüz resmi kaynaklarla doğrulamadık; bu yüzden bu rehber onları özetlemez; doğrulama bekliyor.

Sözleşmenin yapabileceği şey, çalışma ilişkisini doğru biçimde tarif etmektir: işin nasıl yapılacağını kimin kontrol ettiği, serbest çalışanın başkasını gönderip gönderemeyeceği, ekipmanı kimin sağladığı ve serbest çalışanın nasıl ödendiği. Statü soruları için olağan yol yerel bir danışmandır.

Rekabet yasağı ve diğer kısıtlama maddeleri de yere göre değişir ve bu rehber bunların geçerli olup olmadığını kapsamaz.

Çoğu serbest çalışan sözleşmesi elektronik olarak imzalanır.

İngiltere ve Galler’de elektronik imza, bir iletişimin veya verinin gerçekliği ya da bütünlüğüne ilişkin her soruda delil olarak kabul edilebilir (Electronic Communications Act 2000, s.7). ABD’de ESIGN Act, bir sözleşmenin yalnızca elektronik biçimde olması nedeniyle hukuki etkisinin inkâr edilemeyeceğini söyler (15 U.S.C. 7001(a)).

Contracts.io’da işi bir cümleyle anlatın, Lex sözleşmeyi hazırlasın. Müşteriyle tek bir bağlantı paylaşın. İki taraf da aynı sürümde anlaşıp imzalar ve müşteri için ücretsizdir. Elektronik imza hukuken bağlayıcı mıdır? ayrıntıları içerir.